محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

14

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

خوردن جلّاب و آب گرم و شرب طبيخ تخم كتان و خبّازى و تخم مرو و تخم ترتيزك است و به دستور ، آب برنج و شير و گوشتابهاى چرب و آنچه در ارنب بحرى مذكور شد ، به غايت نافع است . شواى مغموم : كه گوشتهاى پخته و كباب را در حين گرمىِ مفرط بپوشاند كه بخار او دفع نشده سرد گردد و اكل آن باعث سدر و دوار و هيضه و بىهوشى مىگردد و مداوى او ، قى و بعد از آن سكنجبين سفرجلى و شراب و مقويات معده است و منع خواب و حمام لازم است و هر گاه باعث قى و غثيان شديد و اسهال مفرط گردد به علاج هيضه مبادرت كنند . زاج و شبّ و نمك تلخ و شوره و امثال آن : مورث سرفهء شديد و علل شش و سل است و مداواى آن به روغن تازه و شكر و لعابها و شير و امثال آن است . سفيداب و جبسين و گچ و امثال آن : مورث قولنج قوى و خناق و خشكى دهان و بر آمدگى شكم است و مدواى آن ، شرب ماء العسل است با آب خطمىِ تازه و خبّازى و لعاب تخم كتان در روغن بادام و اسهال نمودن به دو دانگ محموده با جلّاب و به ساير مسهلات و هرگاه منجر به سحج گردد به علاج آن مبادرت نمايند . جميع سموم ، آنچه در كليهء آن مذكور شد مراعات بايد نمود و ميل هر يك به هر جهتى كه باشد به آن جهت دفع بايد كرد و امالهء آن از عضو « شريف » به عضو خسيس ، شرط است . فصل چهارم : در سموم ملذوعهء معروفه و جراحات آلات مسمومه بايد دانست كه سموم حيوانات بدستورِ سموم مشروبه ، قوى و ضعيف مىباشد و قواعد ، مذكور شد و در اين مكان بعضى از مشهور آن مذكور مىگردد تا غير مذكور را هم به اين طريق مداوا نمايند . حيات : اقسام مار بسيار است و مجموع آن از سه مرتبه بيرون نيستند : يكى آن كه مهلت به مداوا ندهد و يكى ضعيف كه قتّال نباشد و يكى قتّال و مهلت در تدابير او باشد و از يك هفته بيش نگذارند و از قسم اوّل ، مارى مىباشد در بلاد ترك از دو شبر تا سه